Rzeźba


Matka Boska z Dzieciątkiem, XVIII/XIX w., Ziemia Kłodzka, Dolny Śląsk
Matka Boska z Dzieciątkiem, XVIII/XIX w., Ziemia Kłodzka, Dolny Śląsk

        Licząca ok. 290 obiektów kolekcja dolnośląskiej rzeźby ludowej z XVIII i XIX w. jest jedynym tak cennym i okazałym zespołem na terenie Dolnego Śląska. Zabytki pochodzą głównie z Ziemi Kłodzkiej, Kotliny Kamiennogórskiej oraz z okolic Lwówka Śląskiego i Lubania. Były to bowiem katolickie enklawy na terytorium zamieszkanym przede wszystkim przez ewangelików.

Chrystus Zmartwychwstały, XVIII/XIX w., Wądroże Wielkie, okolice Legnicy, Dolny Śląsk
Chrystus Zmartwychwstały, XVIII/XIX w., Wądroże Wielkie, okolice Legnicy, Dolny Śląsk

        O katolickiej proweniencji świadczy także tematyka rzeźb. Przeważają nawiązania do cudownych wizerunków maryjnych z miejscowości pielgrzymkowych Śląska i terenów sąsiednich. Równie częste są wyobrażenia Chrystusa - Ukrzyżowanego, Zmartwychwstałego, Chrystusa u słupa i Małego Jezusa Praskiego. Stosunkowo nieliczne są, tak popularne w całej Polsce, figury Chrystusa Frasobliwego, który ustępuje miejsca innemu, równie uniwersalnemu przedstawieniu typu Pieta. Rzadziej występują wyobrażenia Trójcy Świętej i Świętej Rodziny. Także w tym zespole, podobnie jak w całej ludowej sztuce przedstawiającej, wyraźny jest niezwykle silny związek z dewocją i wiarą w opiekuńczą moc patronów. Dużą grupę tworzą przedstawienia świętych, zwłaszcza popularnych na tym terenie św. Jana Nepomucena (który znany jest przede wszystkim jako patron chroniący przed klęską powodzi i utopieniem - jego kamienne figury umieszczane były przy wielu mostach), św. Floriana (patrona chroniącego przed klęską pożaru, którego wizerunki umieszczane były zazwyczaj we wnękowych kapliczkach, w szczytach domów), św. Rocha (patrona chroniącego przed chorobami zwierzęta), św. Sebastiana i św. Rozalii (patronów chroniących przed zarazami).

Św. Jan Nepomucen, XVIII/XIX w., Lesica, okolice Bystrzycy Kłodzkiej Dolny Śląsk
Św. Jan Nepomucen, XVIII/XIX w., Lesica, okolice Bystrzycy Kłodzkiej Dolny Śląsk

        Zbiór ten charakteryzuje się precyzją snycerki oraz fachowością wykonania. Polichromia, najczęściej olejna, kładziona jest na podkład kredowy, a złocenia na pulment. Można więc przypuszczać, że rzeźby pochodzą z wyspecjalizowanych warsztatów. W warstwie formalnej - ze względu na pewną teatralizację gestu, dekoracyjność - bliskie są sztuce baroku. Większość wykonana została z łatwego do obróbki drewna, zaledwie kilka - z kamienia. Dodatkowo zastosowano materiały typowe dla rzeźby ludowej: uszyte z tkanin sukienki nakładane na wzór sukienek wotywnych, metalowe korony i papierowe nimby.

Pieta, XVIII/XIX w., Marczów, okolice Lwówka Śląskiego Dolny Śląsk
Pieta, XVIII/XIX w., Marczów, okolice Lwówka Śląskiego Dolny Śląsk

        Przy analizie zbioru rzeźby należy pamiętać, że tworzące go zabytki w zdecydowanej większości pochodzą z lokalnych kapliczek przydrożnych, na co wskazują także charakterystyczne wydrążenia i ścięcia tylnych ścianek, nabicia gwoździ i haków. Zostały one więc oderwane od właściwego sobie miejsca eksponowania. Także z tego powodu zbiór ten należy postrzegać i analizować jako fragment zjawiska, jakim jest rzeźba ludowa, zachowana jeszcze tak licznie w terenie, ale już wyłącznie w postaci kamiennych figur przydrożnych, Ukrzyżowań i kolumn maryjnych.


Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Partnerzy medialni